Xavier Seoane

XavierSeoane

FOTO (Autoría: Fátima Blanco)
Nomeado por:

Xosé María Álvarez Cáccamo
Manuel Forcadela
Dores Tembrás
Modesto Fraga
X. H. Rivadulla Corcón

Nomea a:

Arcadio López-Casanova
Manuel Álvarez Torneiro
Miguelanxo Fernán Vello
Lino Braxe
Isidro Novo
Modesto Fraga
Olga Novo
Lupe Gómez
Emma Pedreira
Xoán Abeleira

Bio-bibliografía:

Xavier Seoane (A Coruña, 1954). Estudou Filoloxía Románica en Compostela, e é hoxe profesor de Lingua e Literatura Galega en A Coruña, onde tamén impartiu, entre outras, Literatura Universal e Técnicas de Expresión Escrita. Desde 1975 ven desenvolvendo a súa actividade nos terreos da creación literaria, da arte e na animación cultural, tanto en prensa e revistas, como conferenciante. Nas décadas dos setenta e oitenta participou nas actividades dos grupos “A Carón” e “Galga”. Foi membro do grupo poético De amor e desamor. Ten colaborado, entre outras, en publicacións como Teima, Man Común, Grial, Nordés, Agalia, A Nosa Terra, La Voz de Galicia, El Ideal Gallego, El Correo Gallego, El País, Luzes de Galiza, Gran Enciclopedia Gallega, Microfisuras

Desde hai anos vén organizando na cidade da Coruña debates, conferencias e tertulias de carácter artístico, literario e cultural, así como participando en cursos literarios, na coordinación de premios literarios e na dirección de obradoiros de poesía e literatura.

En colaboración con Raúl Reguera publicou o libro Poesía experimental (1978). O seu primeiro poemario individual foi Os bosques encendidos (1981). Logo editaría A caluga do paxaro (1979), Presencias (1985), Iniciación e regreso(1985) co que recibiu o premio Cidade da Coruña en 1982, O Canto da Terra (1987), Regreso e Advenimento (1990), Eu tamén oín as voces do orvallo (1994), Umbral de Vida (1996), premio Esquío de poesía, Don do horizonte (1999) -que abrangue a súa obra poética reunida, á que engade os volumes inéditos A néboa invisíbel e Agra da Brea-, Dársenas do ocaso (2002), 1º premio Caixa Nova de poesía e Premio da Crítica Española, a plaquette “Longas augas” (2003), Vagar de amor e sombra (2004), Para unha luz ausente, premio Espiral Maior de poesía (2006), Do ventre da cóbrega (2008), Raíz e soño (2009, Ed. Trifolium), Espiral de sombras (Kalandraka, 2013) e Threnói (edición bilingüe galego-castelán, Reino de Cordelia, 2016).

En colaboración con Manuel Rivas escribiu en dúas noites, e publicou posteriormente, o poemario Anisia e outras sombras (1981), unha experiencia de escrita a catro mans. Colaborou nas antoloxías poéticas De Amor e Desamor I (1984) e De Amor e Desamor II (1985), así como no volume e CD de aniversario De amor e desamor (2009, Deputación de A Coruña).

Editou no seu día un libro de reflexións e aforismos titulado Arca cotidiana / Irispaxaros (1984), ao que seguiría un novo volume de aforismos: Da rocha imantada (2010, Laiovento). O gravador Manuel Facal realizou a carpeta de gravados “As quatro estacións”, sobre poemas de Seoane, e o libro de artista Irispaxaros, sobre aforismos do autor. En colaboración con Francisco Pillado, editou unha antoloxía de aforistas galegos, titulada Os aforismos do riso futurista (Ed. Xerais, 2016).

Con Manuel Rivas, Antón Baamonde e Lino Braxe, foi fundador e animador da revista e do foro Luzes de Galiza. Ten traballado en proxectos de vídeo: O pintor Luis Seoane, Luis Seoane, escritor e Arquitectura galega actual. Participou como comisario na organización de exposicións relacionadas co mundo das artes (“Leopoldo Nóvoa”, “Mundos”, “Figuraciós”, “Isaac Díaz Pardo”, “O cómic galego”, “Luís Seoane e o libro galego na Arxentina”, “Urbe, Natura, Cosmos”, “Alberto Datas”…) e colaborou con textos sobre arte en catálogos de exposicións e libros colectivos. Coordinou o libro de conferencias A cultura e a criatividade galegas cara o ano 2000, e, ademais de ensaios sobre fotógrafos como Vari Caramés e Manuel Vilariño, prologou os volumes A Coruña entre séculos (2000) e Momentos coruñeses (2001).

En 1989 publicou, en colaboración con Lino Braxe, a Escolma de textos radiofónicos de Luís Seoane, Galicia Emigrante. Tamén en colaboración con Lino Braxe editou o volume de colaboracións radiofónicas de Alvaro Cunqueiro, A máxia da palavra (1991), o volume Luís Seoane e o cine (1994), Luís Seoane e o teatro (1996) e Luís Seoane: Textos sobre arte (1997). En 1990 saíu á luz o seu libro Identidade e convulsión: Palavra e imaxe da nova arte galega, e, en 1994, Reto ou rendición”, análise dos presupostos teóricos e criativos da arte galega contemporánea. Posteriormente publicou o ensaio A voz dun tempo. Luis Seoane: o criador total (1994), Silverio Rivas (2002, Deputación de Pontevedra), Alberto Datas (2008, Deputación de A Coruña), Manuel Facal (2009, Ed. Dardo). Con Antón Patiño publicou o libro, a modo de ensaio-manifesto sobre as artes e a cultura, Hai suficiente infinito (1999).

Nos últimos anos, dentro dun proxecto de carácter cultural, artístico e humanístico, publicou, sobre o mundo do libro e da lectura, o ensaio Atravesar o espello (2000, Ed. Xerais), que constitúe unha defensa do libro e da lectura; O sol de Homero (2002, Ed. Xerais), que plantexa unha defensa da poesía no mundo contemporáneo, Saudar a vida (2007, Ed. Xerais), unha aposta polas humanidades, en relación coa ciencia e a tecnoloxía, no marco da sociedade actual e Todos somos Ulises (2016, Ed. Xerais), unha defensa dunha educación humanista e democrática.

Na narrativa, editou a novela Ábrelle a porta ao mar (2000, Ed. Espiral Maior), o conto infantil Historia do can que caeu no tinteiro (2007, Ed. El País e Editorial Galaxia), a novela de ámbito infantil-xuvenil Filiberto e Sofonisba (2010, Ed. Tambre-Edelvives) e, inspirada na vida de Rosalía de Castro, a novela A dama da noite (2013¿, Laiovento) que saíu publicada en castelán co título La dama de las sombras (Reino de Cordelia, 2016).

Ten realizado exposicións de poesía visual e experimental en A Coruña, Compostela e no Estado Español, e participado en mostras de mail art.

A súa obra poética –traducida a varios idiomas- foi seleccionada en múltiples antoloxías de poesía galega actual. Entre outras, pódense sinalar: Escolma da poesía galega, 1976-1984 (Sotelo Blanco, 1984), Desde a palabra, doce voces(Sotelo Blanco, 1986), Antoloxía da poesía galega erótica e amatoria (O Castro, 1988), Poesía Gallega de Hoy (Visor, 1990), Fin de un milenio (Libertarias, 1991), 50 anos de poesía galega (Penta, 1994), Poesía gallega actual (Litoral, 1996), Antologia de poesia galega (Universidade de Campinas, Brasil, 1996), 25 anos de poesía galega: 1975-2000 (Biblioteca Galega 120, 2002), Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000 (Tris Tram, 2003), Antoloxía poética (1990-2003. Galeuzca)” (2003, en galego, vasco e catalán), Poetas galegos do século XX (Espiral Maior, 2004), Poesía suspensa (Espiral Maior, 2008), Poemas coruñeses (Espiral Maior, 2008), Dix-sept poètes galiciennes” (Universidade A Coruña, 2008),Poeti spagnoli contemporanei (Edizione dell’ Orso, 2008), El otro medio siglo. Antología incompleta de poesía iberoamericana (Espiral Maior, 2009), Breogan’s Lighthouse (Ed.. Xerais, 2010), Sinfonía atlántica (Antología general de la poesía gallega)” (Eneida, 2012).

Foron editadas en castelán as súas obras poéticas: Dársenas del ocaso ( Autoridade portuaria da Coruña, 2009), Espiral de sombras (Olifante, 2016), Para unha luz ausente (Pigmalión, 2016) e a antoloxía poética persoal Elogio de vivir (Linteo, 2016).

Poética:

Hai poderes, facultades e horizontes no ser humano que non poden espertar, explorar ou potenciar as ciencias empíricas ou puras nin as máis variadas técnicas ou tecnoloxías; experiencias que están, mesmo, para alén dos campos específicos das ciencias humanas ou sociais, aínda que todo, loxicamente, na condición humana, estea relacionado de maneira intrínseca e inexorábel. Mais hai ámbitos cuxo coñecemento e indagación, de non seren realizados pola poesía, non haberá posibilidade de seren desvelados. Neste sentido, a poesía é unha exploración diferenciada e peculiar nas raíces ontolóxicas e históricas, individuais e sociais, do ser humano: atinxe a totalidade do individuo e a súa vida coa natureza e a sociedade, nun degrao sutil e complexo dificilmente delimitábel.

Intúo, contra o que opinan os profetas e teóricos da “morte da arte” -que a veñen defuncionando acotío cando menos desde hai un par de séculos-, que as artes e as humanidades non só han de dar unha gran batalla no presente e no futuro, senón que son imprescindíbeis fronte ao férreo imperio do produtivo, do mercantil e do utilitario, así como para combater a reducción alienante e escravizadora que do noso horizonte ontolóxico, moral e espiritual pretenden concepcións da sociedade e da vida tan lesivas e destrutoras como a do capitalismo neoliberal. A poesía, como o conxunto da cultura (científica, social, humanística, artística…) está chamada a dar unha grande loita por ensanchar os horizontes do humano alén da explotación e alienación que pretenden colonizar sine limite o “mundo da vida”, reducíndoa a niveis de cousificación e banalidade, cando non de verdadeira escravitude laboral, espiritual e moral.

A poesía é unha chama que non se pode extinguir no ser humano, no en tanto este non sexa unha simple prótese mecánica e a vida unha realidade sen horizonte nin sentido. A poesía é un alento que o home balbuciu na orixe e o acompañará ata a fin. É a outra voz, a interior, a talvez, por inútil e menos valorada, máis intensa e máis libre.

A palabra, como fundamento do humano, non pode ser substituída. A palabra é, quizais, coa fisicidade corporal e a cópula ou vínculos amorosos e afectivos, a forma de máis radical gravitación do ser humano na realidade. É un dos ámbitos cernais de emanación da palabra substancial, a que esperta e revela, fundamenta e encarna.

Cando penso na poesía, sei que aínda este estraño e ambivalente animal que somos os seres humanos (anxo e besta, celebración e excremento, empatía e barbarie…) pode alentar con toda a continxente nobreza e albedrío diso que, ben ou mal, ás veces de maneira irrisoria ou catequista, damos en chamar espírito. Por iso a poesía debe abalar entre a fundación dunha permanente  transcendencia e a caries coercitiva do real, entre a celebración e o naufraxio da vida. A poesía é esa inmensa melancolía que o home nunca dará saciado, mais grazas á cal se mantén nas expectativas dunha tolerábel esperanza ou aquiescencia do vivir.

Os límites do coñecemento, do soño, da certeza, da respiración e da dúbida son os límites da palabra. Onde non hai palabra non hai ser, comunicación nin esperanza. Por iso sempre poderemos intentar a compañía dunhas salvadoras, fráxiles, inútiles palabras.

Poemas:

Que non morra xamais en ti a beleza
e viva eu un milleiro de anos a cantala
os corpos que apodrecen son os que non amaron

os corpos que apodrecen son os que non amaron
que viva sempre en ti esa mocidade
nunha viaxe de retorno sígate á eternidade

nunha viaxe de retorno sígate á eternidade
irrádianse entre as flores maxia e voo das aves
no mar esvara o peixe como un labio

no mar esvara o peixe como un labio
que non morra xamais en ti a beleza
e viva eu un milleiro de anos a cantala

os corpos que apodrecen son os que non amaron

(Iniciación e regreso,1985)

BESTIARIO

A Miguel González-Garcés

Resoa a pancadiña dun insecto na terra
un peixe vai boiando polo ceo

os gatos son madeixas e ennovélanse
as denosiñas feren as gorxas que celebran

pousan no patacal escaravellos
os ratos soñan co paraíso dos celeiros

a barbantesa elixe un amor bébedo
o silencio emana silencio entre as abellas

torpes tartarugas adiantan ás lebres
paxaros descoñecidos e silentes
beben a pel

na sombra tecen morte altos morcegos

no corazón do mundo hai unha pomba quieta

O canto da terra

A DANZA

Danzaremos.
Danzaremos.
No azul danzaremos.

Danzaremos por riba do silencio,
detrás do corazón, na paz dos ceos,
para alén do desexo danzaremos.

Os brazos alzaranse ata as estrelas
para os astros saber do noso anhelo.

Danzaremos vestidos e desnudos,
danzaremos cantando alegremente.
Danzaremos como de ter nacido,
de ter soñado a luz amañecer.

Danzaremos en ti e en min danzaremos.
Danzaremos.
Ata morrer danzaremos.

Eu tamén oín as voces do orvallo

DON DO TERRESTRE

A Carlos Gurméndez

Consólame na terra. Só nela arelo ser.

Que un día do meu corpo se alimenten
os paxaros e insectos.
Que de min se ergan árbores ao alto firmamento.

Quero alzarme nos froitos que afague a brisa tépeda,
sentir
que os animais me senten
no seu fociño leve.

Que a bolboreta pase
tocando coas súas ás a luz da miña ausencia.
O cabalo, a galope, presinta o meu destino
alvorozadamente.

Consólame, consólame na terra.
Non agardo outro reino.

Umbral de vida

PERMANENCIA

Pasaron moitos séculos, longas guerras.
A lágrima inundou searas de deserto e de desterro.
Bradou vasto o silencio do amplo océano.
Sangrou o arado abrindo o terrón cruel.

¿Como cantan aínda os paxaros na maceira?

A néboa invisíbel-Don do horizonte

DA BELEZA QUE PASA

Qué fermosas, e lentas, esas tardes…

A luz a traspasar o neboeiro
cun ouro lento e fráxil,
a brancura da nube, cegadora e salvaxe
ou o incenso do azul a rebordar
alén dos horizontes e dos cabos…

Qué fermosas, e lentas, esas tardes…

Máis aló da mirada,
que haxa mundos sumidos
na beleza do espacio, ¿que supón
para a túa fortuna e o teu fracaso?

Nin o eco do canto dos cisnes destrozados
ou as brasas do sol pervivirán
cando a noite se adentre nos teus ollos
e a chuvia das estrelas acribille o espacio.

Dársenas do ocaso

A PATRIA

Pregúntasme o que eu penso da patria.

A patria, para min, é o olor a brea,
as abellas voando sobre as flores silvestres,
unha vaga lentura nos días de setembro.

Patria son os amigos,
a miúda rapaza
que xogaba comigo ao xadrez
nos antigos diváns dun derruído café,
certas rúas perdidas
e discretos paseos,
os bancos
dunha praza en penumbra ao entardecer.

Patria son os pesqueiros remontando
o azul promontorio
da Torre de Hércules,
as pombas arrolando
nos tellados azuis do Casco Vello,
un tremor silencioso nos cristais da xanela
cando o día atardece.

Qué pode ser a patria
máis que a dentada
nas primeiras cereixas,
o coche escangallado na barriada
en que liabas o primeiro cigarro
con tremor e con medo,
a inquedanza no rostro
do teu pai que comeza a envellecer,
o neboeiro perdido no infinito dos ceos,
a cerva que era amor nunha cantiga vella.

Porque a patria non son, serán nin foron nunca
as sombras de uniforme,
as damas ominosas de encaixe duro e negro,
o xeo na mirada
do freire que asexaba de esguello tras dos lentes
namentres esnicaba nunha verruga vella
nun estrado debaixo dun ouro e sangue acedos.

A patria non será xamais un mapa,
unha estatua, un suxeito de etiqueta.

Quizais a patria só é ese ceo indefinido
pasando misterioso sobre o mar que entardece.
Un arrecendo a lume e a romeiro
entre cegas papoulas e estralotes violetas.
Uns ollos que contemplan
a chuvia das estrelas silenciosas
sobre o horizonte nu das últimas ribeiras.

(Dársenas do ocaso, 2002)

LOIS PEREIRO POLO CANTÓN DE PORLIER

Tiña luz de urogalo e neve branca
camiñando no absorto azar das rúas
con lenes gabardinas capicúas
da distancia, do spleen e da retranca.

Subido o colo, a mirada, franca,
despedía a aureola das máis núas
e elípticas volutas que das súas
mans fuxían aos búnkeres da Banca.

Pero o destino foi con el avaro,
e as poutas máis indómitas cercaron
o seu bosque de brasa estremecida.

Nas laxes do Cantón do desamparo
foi un Porlier que as sombras contemplaron
viaxar alén do amor, da morte e a vida.

(Vagar de amor e sombra, 2004)

REGÁLAME OS TEUS OLLOS

REGÁLAME os teus ollos.
Son pétalos que arrastran longas augas.
Regálame os teus labios.
Son raíces da luz máis necesaria.

Deixa
que os nosos corpos se alcen
á intacta eternidade dun grito ou dun disparo.

Regálame o solpor de tódalas derrotas,
a máis lenta promesa dos días e dos anos.

Alaga o corpo en min,
cerva de morte e sangue,
coitelo en terra viva, trobón de escuridade.

Regálame, na chuvia,
unha mirada nova,
un lóstrego
que abrase para sempre a miña carne.

Regálame o camiño
dese escuro arreguizo que desce até o teu ventre
desde a dozura de alga e de camelia
dos teus pequenos seos como seixos nacidos
das mareas máis longas de todos os abrazos.

Que nunca naufraguemos
senón onde se ceguen os teus ollos,
augas lentas e puras
dun silencio tecido de porcelana branca.

Pero antes
regálame a apagada cerdeira da túa voz,
o canto mudo
do teu nome esquecido na congoxa das horas,
a sagrada fartura do teu corpo
como a videncia núa dunha morte
infindamente longa.

Porque só
para sentir as raíces
desta vida nacida da aflición
é que trabo, a beixos, o teu
corpo, esa barca,
ese misterio inorde e silencioso.

Que tamén os asasinos
e os derrotados
poden mirar, un día, a luz
nos ollos de quen aman ou quen odian.

Cégame ti, ferida
maior do esquecemento,
piedade miña longa,
palabra última
de todos os naufraxios
da miña hora.

Porque ben sei
que estamos
perdidos,
que estamos
eternamente sós.

Por moito que a lúa, namorada, estea con nós,
tamén a morte, un día, ha de cegarnos.

Porque un día virá
a morte, amor,
e roubará os teus ollos.
De nós non quedará máis que a homenaxe
dunha rosa secreta de misterioso fogo
nun deserto infinito de lodos e de sombras.

Regálame os teus ollos.
Son pétalos que arrastran longas augas.
Regálame os teus labios.
Son raíces da luz máis necesaria.

(Para unha luz ausente, 2008)

DA ESCURA LOITA CEGA

O que precisas
é un machado enterrado na terra.
O anel azul dun cervo.

Non hai bolboretas nos ollos dos asasinos
que rexen os destinos das lampreas.

Algúns rezan, murmuran, erguen deuses.

Que esperanza che queda
fronte a tanta cegueira?

Desenterra o machado, mira a alba.

Comeza a andar na brétema.

(Do ventre da cóbrega, 2008)

A MULLER DE BARBAZUL

Aínda que fose a peste
abrirei.

Aínda que fose a merda,
a úlcera,
o medo.

Aínda que fose o nervio
roído pola serra,
o cravo
na pel
que impulsa o martelo.

Aínda que fose o ventre
da alimaria,
o exterminio do cervo
nas montañas d´El Rei.

Aínda que fose a urna
da cinsa,
o desleixo
e a conxura da tebra.

Non haberá razón
para determe.
A gadaña da morte,
o cancro
da delación,
a xugular do medo,
o esplendor da tristeza.

Sabes que un día abrirei
e esquecereite.

Aínda que fose o sol,
a luz…

Aínda que fose o amor.

(O clamor da pouta, revista Grial, 2010)

Advertisements